Operatie Market-Garden en... Retie


Op zoek naar materiaal voor een kleine tentoonstelling rond 'Vijftig jaar bevrijding' tijdens de week van de openbare bibliotheek, raakte ik in de ban van de militaire operatie 'Market-Garden' uitgevoerd op 17 september 1944.

Voor de bevrijding van Nederland had Montgomery een plan bedacht dat hij op 10 september te Brussel aan generaal Eisenhouwer voorstelde: Drie luchtlandingsdivisies zouden de bruggen van Son, Veghel, Grave, Nijmegen en Arnhem veroveren.
Deze operatie kreeg de codenaam 'Market'.
Het offensief van het 2de Britse Leger dat over land zou plaatshebben langs de lijn Neerpelt-Eindhoven, kreeg als codenaam 'Garden'.

Je zal je afvragen wat dat allemaal met Retie te maken heeft!
Documenten en ooggetuigenverslagen bewijzen: heel wat...

Vele jonge piloten voor deze operatie, vooral Amerikaanse, hadden voor die taak slechts een spoedopleiding gekregen.
Er moest dus 'op zicht' overdag gevlogen worden en dan nog liefst boven land om zich te kunnen oriŽnteren.
De vliegtuigen stegen in de voormiddag van 17 september op in Engeland, namen de smalle overtocht van het Kanaal en vlogen dus over onze streken naar hun doelen in Nederland.

Rond de middag zag de lucht hier, bij manier van spreken, zwart van de vliegtuigen: 2023 transport- en zweefvliegtuigen, onder de bescherming van 1500 jachtvliegtuigen, brachten de troepen en het materiaal voor de operatie 'Market' naar hun doelen.

De Duitsers hadden zich op die datum al flink hersteld van hun verliezen in NormandiŽ.
Ook hadden de artilleriebombardementen op de Duitse loopgraven tussen Neerpelt en Eindhoven, waar de operatie 'Garden' na de middag van start moest gaan, niet de gewenste resultaten.
Zo werden talloze vliegtuigen van de operatie 'Market' neergehaald boven toen nog vijandelijk gebied. (In de nacht van 22 op 23 september vertrokken de Duitsers uit Retie.)

Zweefvliegtuig

Neergestort zweefvliegtuig

Door de vertraging die het 2de Britse Leger wegens hevige weerstand van de Duitsers opliep, was Arnhem uiteindelijk 'een brug te ver'.
Documenten van het Rode Kruis, brieven van en naar dokter Van Elst en ooggetuigenverslagen vertellen dat er op 17 september op Reties grondgebied minstens 7 vliegtuigen en zweeftoestellen werden neergehaald of een noodlanding moesten uitvoeren.
Hierbij lieten minstens 21 jonge Amerikanen het leven en tientallen werden krijgsgevangen genomen.

Zweefvliegtuig

Zweefvliegtuig in actie


Overlijdensfiche van het Rode Kruis

Overlijdensfiche van het Rode Kruis

Twee vliegtuigen (nr. 292842 en nr. 224111) en een zwever kwamen neer in de bossen en weiden tussen Brug 11 en de Hodonk.
Wilbur Parsons, W. Walter Ehlert, Joseph Phillips, Frank Kiesel, Earl Huehls en 2 niet-geÔdentificeerden kwamen daarbij om.
Op de Hodonk en in Werbeek werden krijgsgevangenen gemaakt en door de Goorbossen geraakten 24 overlevenden veilig bij Jef Van Gestel en Mieke Bertels in de Noordstraat.
Een 25ste werd 's anderendaags in een doornen kant, waar hij zich schuilhield, door een landbouwer opgemerkt en samen met de 24 anderen door twee weerstanders naar het Turfkot in Arendonk gebracht.
Deze groep van 25 kwam naar Retie-centrum bij de viering van de bevrijding (per tank, zo vertelt Gust Van Gestel).

Vliegtuig nr. A 21000981 werd neergehaald op Kortijnen.
De boerderij van Jan Adriaensen en de schuur van Peer Franken brandden af toen het toestel uiteenspatte.
Delbert Brazzle, Stanley Fischer, Matthew BloomfÔeld, Jack Richards, Walter Green, George Sarlas en een niet-geÔdentificeerde Amerikaanse soldaat kwamen hierbij om.
Alleen Charles Faith overleefde deze ramp en doolde een tijd door de velden tot hij Gust Vos ontmoette op de Duinberg.
Gust nam hem mee naar huis en bracht hem onder op de kelderkamer tot aan de bevrijding.
Toen werd hij door de familie Vos en de geburen in triomf, met paard en kar en harmoniemuziek naar het gemeentehuis gebracht.
Charles Faith leeft nog en in november 1989 was zijn familie een tijd te gast bij de familie Vos.
Op 11 november 1989 werden ze allen, met de oud-krijgsgevangenen, feestelijk ontvangen op het gemeentehuis.

Tussen Meierend en Bosend viel vliegtuig nr. 2100770, waarrond wrede verhalen de ronde doen: de zwaargewonde bemanning zou door de Duitsers koelbloedig afgemaakt of nog levend begraven zijn.
James Lamhors, Carl Cary en 2 niet-geÔdentificeerde soldaten werden daar twee dagen later, op verzoek van de pastoor, door de buren opgegraven, gewassen en in kisten gelegd.


Links en rechts van de Oude Arendonksebaan moesten 2 zweefvliegtuigen een noodlanding maken en werd een kort maar hevig gevecht geleverd met Duitsers, zo vertellen ooggetuigen, buren en brieven.
Charlie Shadix en Donald Bacco sneuvelden daarbij.
Earl Crome werd zwaargewond naar het Rodekruishospitaal onder het gemeentehuis gebracht (14 maanden later is hij nog niet genezen, weten we van brieven uit de Verenigde Staten).
Verscheidene anderen werden krijgsgevangen gemaakt, onder hen Elmer Wright.
Hij verloor op het slagveld zijn betaalboekje, dat later door een buur op de rodekruispost werd afgegeven.
Het werd uitgeleend aan de bibliotheek voor de tentoonstelling samen de 21 overlijdensfiches van het Rode Kruis en 4 ontroerende brieven uit de correspondentie tussen de moeder van Donald Bacco en dokter Van Elst.
De omgekomen Amerikanen werden meestal ter plaatse begraven, met uitzondering van Donald Bacco: voor hem was er geen kist meer die dag.
Hij werd door Fons Steemans en Leon Raeymaekers (den TÍte) op een draagbaar naar de rodekruispost gebracht.

Vliegtuigen in actie

Vliegtuigen in actie

Vanaf 19 september werden de soldaten opgegraven en samengebracht op het kerkhof van Retie in 19 graven.
Na de bevrijding hielden meisjes in het wit voor hen een bloemenhulde.

Voor de soldaten van het Eerste Amerikaanse Leger in BelgiŽ werd vanaf 8 februari 1945 een militair kerkhof aangelegd in een prachtig park van 36 ha in Neuville-en-Condroz, bij Luik.
Ook de 21 'Retiese jongens' werden er naartoe gebracht, ik kon het niet laten daarnaar op zoek te gaan met Allerheiligen.
We legden bloemen neer op de graven van Walter Ehler en Wilbur Parsons, die daar nog liggen met de 5 niet-geÔdentificeerden.
De overige 14 zijn in 1948, op verzoek van de ouders, naar de Verenigde Staten overgebracht.

Landing para's

Landing van para's


Maria Van Gestel

Terug       Ga naar deel 2     


Bronnen:
- Bevrijdingsmuseum 1944: Market-Garden, Nijmegen.
- BelgiŽ 44 de bevrijding, Peter Taghon.
- Voordracht prof. Luc De Vos.
- Dank aan: Frans Adriaensen, Jef Adriaensen, Maria Bogaerts, Nic Geudens, Stan Goris, Louis Hoskens, Louis Loodts, Jef Mijnendonckx, Fons Steemans, Willy Thijs, Josťe Van Elst, Gust Van Gestel, Ward Van Gestel, Jos Van Looy, Leon en Maria Vos en de vele anderen die op 18 oktober 1994 in de bibliotheek hun verhaal vertelden rond het thema 'Morgen wordt gisteren geschreven'.