De markt staat in brand

De Markt staat in brand!

'Den grooten oorlog', zoals die ook wel eens genoemd werd, kende in omvang en wreedheid zijns gelijke niet: de ganse wereld was erbij betrokken, tientallen miljoenen mensen lieten daarbij het leven.

Onder de titel 'Beleef elke dag uit de Eerste Wereldoorlog', Kalender 1914-1918, uitgegeven door het Davidsfonds in 2013, verzamelde Robert Declerck getuigenissen over de gebeurtenissen van dag tot dag tijdens die vier rampzalige jaren.
Ze werden van over het ganse Vlaamse land aangeleverd door leden van de plaatselijke afdelingen van het Davidsfonds.
Ook het vredige boerendorp Retie, toen zowat 3500 inwoners, komt in die almanak enkele keren voor.
Dat getuigenissen - onder invloed van omstandigheden en de daarbij horende emoties - enigszins 'gekleurd' kunnen zijn, meenden we te onderkennen in het eerste fragment aangaande Retie, waar het onder meer ging over het optreden van de Arendonkse rijkswachters op 22 augustus 1914.
De barbaarse manier waarmee de Duitse ulanen (verkenners) toentertijd te keer gingen, zal daaraan niet vreemd geweest zijn.
Het Duitse leger had duidelijk niet zoveel tegenstand verwacht van dat kleine landje op zijn geplande blitse doortocht naar aartsvijand Frankrijk.

Verslag in de Davidsfondskalender op 22 augustus 1914.

'Retie: Markt in brand!
In de late namiddag is er in Retie een schermutseling tussen drie gendarmes en een achterhoede van de ulanen.
Twee ulanen raken gewond en de overigen, een dertigtal, keren terug op hun stappen.
De gendarmes worden in hechtenis genomen, maar slagen er dan toch in te vluchten.
Dat is niet naar de zin van de Duitse manschappen, die in het rond beginnen te schieten en de bevolking tot in de huizen achtervolgen.
Elisa Van Herck, een 15-jarig meisje dat voor een raam stond, sterft wanneer twee kogels haar treffen.


In de late namiddag van 22 augustus 1914 verwoestten Duitse ulanen de woningen aan de noordwestkant (richting Turnhout) van de Retiese Markt.

Elders in het dorp steken Duitsers huizen in brand.
De Duitse commandant rechtvaardigt het optreden van zijn manschappen: Das ist Recht des Krieges.'

In het verhaal over deze gebeurtenis, voorgedragen en goedgekeurd in de gemeenteraadszitting van 26 augustus 1914, lezen we onder meer:
'Zaterdag, 22 Augustus 1914, rond half-zes 's namiddags, kwamen zeventien uhlanen uit de richting van Casterlé op de markt te Ret-hy en sloegen den weg in naar Moll.
Twee Duitsche ruiters kwamen achteraan op een afstand van ongeveer 500 meters van de markt in de straat op Moll, toen vijf gendarmen uit een zijstraat gekomen, van op het marktplein op deze twee ruiters begonnen te vuren, beiden werden gekwetst.
De eerste troep uhlanen, waarbij zich nog eene andere troep gevoegd had, maakte bij het hooren schieten rechtsomkeer en rende in volle vaart terug.
De gendarmen namen de vlucht.
Bij het marktplein sprongen de Duitschers van hun paard, stormden het dorp binnen en openden een hevig geweervuur op de vensters der huizen, bijzonder op die vensters die uitgaven op den Mollschen steenweg.
Alzoo werd het 15-jarig meisje Elisa Vanherck door een Duitschen kogel gedood.
De uhlanen verbrijzelden het mobilair van het hotel "De Keizer", van Victor Melis en Eugeen Schaeken, en staken vervolgens, op bevel van hunnen bevelhebber, het vuur aan de verschillende hoeken van het marktplein.
Doodverschrikt vluchtte de bevolking ijlings in alle richtingen uit het dorp.
' (Edward Sneyers, Bijdrage tot de Geschiedenis van Retie, 1949, 1972)


Henri De Vel, die naast het hotel De Keizer op de hoek van de Markt en de Molsebaan (nu Sint-Martinusstraat) woonde, zag de verwoesting met eigen ogen gebeuren.
Hij schreef daarover op 28 augustus 1914 aan zijn broer in Deurne onder meer het volgende:
'Rond half vijf bevond ik mij aan mijn magazijn en garage met Eugène en Martha van Aloïs, als er op dat oogenblik een dertigtal ulanen achter den hoek van den Keizer uitkwamen die ons vriendelijk salueerden.
Als zij voorbij waren, ging ik tot midden op de markt, waar ik met Arnold en ander volk stond te klappen toen er nog twee ulanen (de achterhoede uitmakende) ook nog van Casterlé kwamen gereden en den weg vroegen aan den Burgemeester die naar Moll leidt. Deze wees hen bereidwillig den weg en als deze laatste twee aan Peerken Truyens waren, kwam op eenmaal, zonder dat iemand het wist, de brigade gendarmen uit Arendonck, bestaande uit 5 man, uit het straatje van Goeleken (huidig Kerkstraatje, nvdr.) geloopen (nevens het gemeentehuis) en riepen dat wij ons uit de voeten moesten maken, iedereen vluchtte zijn huis in en de gendarmen begonnen op de twee ulanen te schieten die beiden gekwetst waren.
Men bracht ze op de markt, alsook een paard der gekwetsten, en intusschentijd was de gansche groep die juist voorbij was en ergens rond Werbeeck kon zijn, op dit schieten weer gekomen.
De gendarmen zijn alsdan gevlucht en ziehier ons nu aan ons lot overgelaten.
De ulanen zetten hun paarden tegen de muur van onzen hof, en beginnen dan de verwoesting.
Eerst beginnen zij dat hooren en zien vergaan op het huis bewoond door Juffrouw Seuntjens tegenover mijn garage.
Daar slagen en schieten zij alles kort en klein en willen ook het huis in brand steken.
Dan steken zij mijn garage, schuur en stal De Keizer in brand.
Daarna het huis van Mertens, waar Mme Hub Mermans woont'
(7 Neten, jg. 6, nr. 4, december 1999, blz. 20-28)
Verslag van 16 januari 1917 'Retie: incident opeising paarden.
In Retie kloppen de Duitsers tegelijkertijd aan bij 22 landbouwers.
Eerst moeten de boeren allemaal 100 mark boete betalen en vervolgens verplichten ze hen om een paard naar het dorp te brengen.
Daar moeten ze hun paard in een wachtende tram leiden.
Jozef Vos weigert, hij wil zijn leven niet riskeren tussen de steigerende paarden in de tram.
Middels stokslagen worden vader en zoon Vos toch gedwongen hun leven op het spel te zetten in de tram.
Honderden dorpelingen zijn getuige van deze brutale behandeling, maar moeten hun verontwaardiging verbijten.
'
Verslag van 16 maart 1918 'Retie: vliegtuig tegen kerktoren.
Twee Duitse vliegtuigen beschrijven eerst enkele kringen in de lucht boven Retie en vliegen dan tegen de kerktoren.
Het vliegtuig kantelt, komt terug in zijn houding.
Na enkele meters laag over de huizen te vliegen, maakt het een korte bocht... Men hoort gekraak... Het ligt verbrijzeld op de koer van een huis, daarbij een deel van het huis neerhalend.
De inzittenden zijn dodelijk gekwetst.
De ene kan nog de Absolutie ontvangen, de andere de Absolutie en het Heilig Oliesel.
Beiden geven kort nadien de geest.
'
 

Henri De Vel (Retie, 1864-1930) x Nathalie Willekens (Retie, 1856-1936)

Walter Raeymaekers