De Burcht: waardevol verdwenen erfgoed.


De Burcht (voorgevel)


Het grote herenhuis, de Burcht genaamd, was gelegen in de huidige Burchtstraat (vóór 1948 Nederstraat) op zowat 200 meter van de huidige staatsbaan Turnhout-Mol.
Achter het erf loopt op oogafstand de Kleine Nete, een van de zeven Retiese neten.
In de loop der eeuwen veranderde de schrijfwijze van het statige herenhuis wel eens: Borght, Borgt, Borcht, Burcht.

De Burcht werd in 1620 gebouwd door Michiel van Belle en was bijna volledig omringd door een vest, een brede watergracht.
Vermoedelijk stond voordien op die plaats een huis met schuur en stallingen te midden van beemden.
Het 'goed' werd in 1620 aangekocht door Michiel van Belle van ene Roelant Van de Vliet.
Het gebouw had een verdieping - wat uitzonderlijk was in die jaren - en een grote zolder.
(Eind 1600 telde Retie slechts drie huizen met een verdieping.)
Aan het metselwerk was duidelijk te zien dat het gebouw in de loop der jaren herhaaldelijk verbouwd werd.
De voorgevel was voorzien van hoge ramen met een kroonlijst in witte steen.
In de zuidwestelijke gevel was het jaartal 1620 gemetseld (dat jaartal was ook aangeduid met ijzeren ankers).
In de zuidoostelijke gevel (gelegen tegen de Burchtstraat) waren de initialen MVB gemetseld.
In de volksmond betekenden deze initialen o.a. Merten Van de Borght, ook Maria Van Bourgondië, maar het waren wel degelijk de initialen van de bouwheer Michiel van Belle.


De Burcht in 1933 (zijgevel)

Binnen de woning was er een hoge eiken zoldering.
In de grote benedenkamer was er een grote openhaard met een mooie haardplaat.
Op de verdieping waren twee grote kamers met schouw.
Men bereikte die verdieping via een trap vanuit het gelijkvloers.

Michiel van Belle was gemeentesecretaris (1638-1644) en rector van de Latijnse school (1632-1644).
Als rector volgde hij Jan Crols op.

Wij weten dat in deze Latijnse school in 1686 humanioraonderwijs gegeven werd en dat tot en met de retorica.
Michiel van Belle overleed te Retie in 1644.
Hij werd in de Sint-Martinuskerk begraven.
Omstreeks het jaar 1700 woonde in de Burcht chirurgijn Leonardus Lettinckx, die de eigendom geërfd had van wijlen Michiel van Belle.
Nadien woonde er drossaard Jacobus Peeters.
Die huwde in 1711 te Retie met Catharina Van den Brouck, dochter van Godefridus Van den Brouck en van Barbara Meeus, toen eigenaar van de Burcht.
Het echtpaar had een zoon Franciscus, die in 1742 novice was in het klooster van Elseghem bij Oudenaarde.

Bronzen haardplaat in de Burcht (foto: anno 1933)


Nog in 1725 hertrouwde drossaard Jacobus Peeters met Margaretha Bataille, zij kregen twee kinderen.
In 1748 vestigde zich hier drossaard Jacobus Van Cantfort als huurder van de vorige drossaard.
Datzelfde jaar was hij te Retie gehuwd met Anna Maria Van Bommel.
Van Cantfort bekleedde het ambt van drossaard in Retie van 1746 tot 1763.
Omdat hij in 1752 ook 'schouteth van Arendonck' werd, verbleef hij vanaf het jaar 1753 te Arendonk.
Op 22 augustus 1753 werd de Burcht, in opdracht van de weeskinderen van wijlen drossaard Peeters, voor 1214 gulden verkocht aan Henricus Snoeckx.
Nadien woonde er - tot omstreeks 1771 - de 'jonghe bejaerde dochter' Maria Willekens. (Testament: notaris P. Van Hove)
Op 20 februari 1772 woonde er ene Martinus Snoeckx.
Tot omstreeks 1850 ontbreekt verdere informatie over De Burcht.

Later waren er ook klaslokalen ondergebracht.
Louisa Melis, een der omwonende vrouwen, vertelde dat haar vader, geboren in 1866, tot zijn 10de jaar onderwijs genoot in de Burcht.
Hij kreeg er les van meester Cornelis Graulus.
Ook dr. Van Elst verklaarde dat - onder de wet van 1879 - in de Burcht les werd gegeven tot de nieuwe Katholieke School op de Steenweg van Mol (nu Sint-Martinusstraat) omstreeks 1880 klaar was.
De Burcht bestond uit vier woongelegenheden: één vooraan op het gelijkvloers, één achteraan op het gelijkvloers, één in een bijgebouw ('annexe') en één op de bovenverdieping.


Familie Vanherck-Vanmechelen

Omstreeks 1920 woonde in de Burcht Ludovicus 'Louis' Dijckmans, hij was gehuwd met Maria 'Mieke' Smets.
Louis was landbouwer en hij hield enkele koeien.
Het gezin Dijckmans-Smets kreeg in de Burcht drie kinderen: Jozef 'Jos', later gehuwd met Anna Dijckmans; Victor 'Vic', later gehuwd met Pauline Gijs; Adrienne, later gehuwd met Alois Verwaest.
Het gezin Dijckmans-Smets verhuisde omstreeks 1925 naar herberg 'Den Akker' (nu Lage Weg).
Daar vergrootte het gezin nog met twee kinderen: Karel en Ludovicus 'Louis', in de volksmond 'de Witte Dijckmans' genoemd.
Nog later verhuisde het gezin Dijckmans-Smets naar het Meierend.

In de 'annexe' van de Burcht (huisje vooraan ) woonde omstreeks 1920 Jan Karel Melis, hij was boomzager van beroep.
Het gezin Melis telde drie kinderen: Maria Catharina, Maria Regina Ludovica en Louise.
In 1942 verhuisde het gezin Melis naar Arendonk.
Omstreeks 1925 woonde op het gelijkvloers van de Burcht ene Henri Vermeren, hij was in 1924 gehuwd met Maria Joanna Verdonck), zij verhuisden in 1938 naar Arendonk.
Op de bovenverdieping woonde omstreeks 1927 Frans 'Sus' Vanherck, hij was in 1927 gehuwd met Anna Joanna Jeannette Vanmechelen, zij beschikten over twee kamers.
Frans 'Sus' Vanherck was de zoon van Jan Baptist Vanherck, bij zijn overlijden was Jan Baptist de oudste inwoner van Retie.
Frans 'Sus' Vanherck was landbouwer en werkte zowel thuis bij vader Tist op het Horzelend en als bij zijn schoonvader Vanmechelen, buurman van Tist.
In maart 1930 verhuisde het gezin Vanherck-Vanmechelen naar het Kruisken (hoek Horzelend en Berg) en in 1934 naar het Horzelend.

Het gezin kreeg negen kinderen: Jozef 'Jef', gehuwd met Maria 'Marie' Adriaensen; Jan, gehuwd met Marieke Ooms; Eugeen, gehuwd met Maria Slegers; Aloïs, gehuwd met Maria Broeckx; Leopold 'Pol', gehuwd met Maria Smets; Lea; René, gehuwd met Marie-Jeanne Claeys; Marcel, gehuwd met Roza Van der Veken; en Leo, gehuwd met Paula Stessens.


De Burcht werd afgebroken in 1964


De boerderij van de familie Smets-Staes (Burchtstraat)
Links: Theresia Staes, rechts: dochter Maria Catharina. Foto: jaren 1950?


Van omstreeks 1938 tot omstreeks 1953 woonde op het gelijkvloers (achteraan) Eduardus 'War' Stessens, hij huwde in 1937 met Maria Janssens.
War 'boerde' er met een zestal koeien maar was daarnaast ook melkventer.
Het gezin Stessens-Janssens telde acht kinderen waarvan er vier zeer jong overleden zijn: Maria Coleta Josephina; Magdalena, gehuwd met Louis Daniëls; Jozef; Margaretha 'Margriet', gehuwd met Jos Peeters; René; Karel, gehuwd met Maria Melis; Alfons 'Fons', gehuwd met Julienne Vanloy; André.
Van april 1942 tot april 1950 woonde vooraan op het gelijkvloers het gezin Jan Van Dooren en Maria Melania Hoskens, voordien woonden ze in Kasterlee.
Jan werkte bij de Buurtspoorwegen.
Op 12 april 1950 vertrok het gezin naar Oud-Turnhout.

Omstreeks 1953 werd de Burcht onbewoonbaar verklaard.
Een tijd werd de woning nog gebruikt als opslagplaats van meubels van de meubelfabriek van Jos Van Herck.
In 1964 werd de Burcht afgebroken.
De laatste eigenaars waren Martinus Smets en Theresia Staes.
Hun enige dochter, Maria Catharina Smets, gehuwd met Jan Jozef Janssens erfde de Burcht van haar moeder-weduwe Theresia Staes.

Koen Mertens       
Jan Jozef Janssens (1878-1949)
Maria Catharina Smets (1886-1970)
Theresia Staes (1849-1941)
Martinus Smets (1843-1927)
Maria Melania Hoskens (° Retie, 1911)
Jan Van Dooren (° Merksplas, 1912)
André (1953-1953)
Julienne Vanloy (° Retie, 1950)
Alfons 'Fons' (° Retie, 1947)
Maria Melis (° Retie, 1946)
Karel (° Retie, 1946)
René (Retie, 1944 - Retie, 1945)
Margaretha 'Margriet' (° Retie, 1943)
Jozef (Retie, 1941-Retie, 1942)
Louis Daniëls (Oud-Turnhout, Schoon-broek, 1937 - Leuven, 1995)
Magdalena (Retie,1940 - Dessel, 1992)
Maria Coleta Josephina (Retie, 1938 - Retie 1938)
Maria Janssens, bijgenaamd 'Maria van Papen' (Retie, 1912 -Retie, 1954)
Paula Stessens (° Retie, 1949)
Leo (° Retie, 1945)
Marcel (° Retie, 1939)
René (° Retie, 1936)
Lea (Retie, 1934 - Retie, 1935)
Leopold 'Pol' (° Retie, 1932)
Aloïs (° Retie, 1931)
Maria Slegers (° Dessel, 1931)
Eugeen (° Retie, 1929)
Jan (° Retie, 1928)
Maria 'Marie' Adriaensen (° Retie, 1926)
Jozef 'Jef' (° Retie, 1924)
Jan Baptist Vanherck (Retie, 1867 - Retie, 1962)
Eduardus 'War' Stessens (Kasterlee-Hoeven, 1910 - Geel, 2001)
Anna Joanna Jeannette Vanmechelen (Retie, 1906 - Dessel, 2004)
Frans 'Sus' Vanherck, bijgenaamd 'Sus van Boijes Tist' (Retie, 1898 - Turnhout, 1979)
Maria Joanna Verdonck (° Mol, 1898)
Henri Vermeren (° Arendonk, 1895)
Maria Regina Ludovica (° Retie, 1908)
Maria Catharina (° Retie, 1907)
Jan Karel Melis, bijgenaamd 'Nelles' (° Retie, 1866)
Ludovicus 'Louis' (Retie, 1929 - Retie, 2010)
Karel (Retie, 1927 - Dessel, 2003)
Alois Verwaest (Retie, 1917 - Mol, 2004)
Adrienne (Retie, 1923 - Retie, 2015)
Pauline Gijs (° Retie, 1930)
Victor 'Vic' (Retie, 1922-Retie, 1966)
Anna Dijckmans (Retie, 1921 - Retie, 1981)
Jozef 'Jos' (Retie, 1921 - Retie, 2014)
Maria 'Mieke' Smets, bijgenaamd 'Mieke uit de Dijk' (Retie, 1883 - Retie, 1929)
Ludovicus 'Louis' Dijckmans (Retie, 1883 - Retie, 1964)
Cornelis Graulus (Retie, 1842 - Retie, 1921)
Jacobus Van Cantfort was afkomstig van Antwerpen
Catharina Van den Brouck (overleden te Retie in 1725)
Jacobus Peeters (Mechelen, 1686 - Retie, 1746)
Drossaard: De vertegenwoordiger van de dorpsheer in het dorpsbestuur.
Plattelandsheelmeester
E. Sneyers, Bijdrage tot de Geschiedenis van Retie, 1949, 1972